305
Barla Yaylası; Çam, Katran, Ardıç, Karakavağın Bir Meyvesidir
Makam münâsebetiyle buraya alınmış, Onbirinci Mektûb’un bir parçasıdır.
Bir vakit esâretimde dağ başında azametli çam ve katran ve ardıç ağaçlarının heybet‑nümâ sûretlerini, hayret-fezâ vaziyetlerini temâşâ ederken pek latîf bir rüzgâr esti. O vaziyeti, pek muhteşem ve şirin velvele-âlûd bir zelzele-i raks-nümâ, bir tesbihât-ı cezbe-edâ sûretine çevirdiğinden eğlence temâşâsı, nazar-ı ibrete ve sem'-i hikmete döndü. Birden Ahmed-i Cezerî’nin Kürtçe şu fıkrası: هَرْكَسْ بِتَمَاشَاگَهِ حُسْنَاتَه زِهَرْجَاىْ تَشْبِيهِ نِگَارَانْ بِجَمَالَاتَه دِنَازِنْ hâtırıma geldi. Kalbim, ibret mânâlarını ifâde için şöyle ağladı:
يَا رَبْ هَرْ حَىْ بِتَمَاشَاگَهِ صُنْعِ تُو زِهَرْجَاىْ بَتَازِى ❋ زِنَشيِبُ اَزْ فِرَازِى مَانَنْدِ دَلَّالَانْ بِنِدَاءِ بِاۤوَازِى ❋ دَمْ دَمْ زِجَمَالِ نَقْشِ تُو دَرْ رَقْص بَازِى ❋ زِكَمَالِ صُنْعِ تُو خُوشْ خُوشْ بِگَازِى ❋ زِشِيرِينِى اۤوَازِ خُودْ هَىْ هَىْ دِنَازِى❋ اَزْ وَىْ رَقْص اۤمَدْ جَذْبَه خَازِى ❋ اَزِ اِينْ اۤثَارِ رَحْمَتْ يَافْت هَرْ حَىْ دَرْسِ تَسْبِيحُ و نَمَازِى ❋ اِيسْتَادَسْت هَرْ يَكِى بَرْ سَنْگِ بَالَا سَرْفِرَازِى ❋ دِرَازْ كَرْدَسْت دَسْتْهَا رَا بَدَرْگَاهِ اِلٰهِى هَمْ چُو شَهْبَازِى ❋ بَجُنْبِيدَسْتْ زُلفْهَارَا بَشَوْقْ اَنْگِيزِ شَهْنَازِى ❋ بَبَالَا مِى زَنَنْدْ اَزْ پَرْدَه هَاىِ هَاىِ هُوىِ عِشْقْ بَازِى ❋ مِى دِهَدْ هُوشَه گِيرِينْهَاىِ دِيرِينْهَاىِ زَوَالِى اَزْ حُبِّ مَجَازِى ❋ بَرْ سَرِ مَحْمُودْهَا نَغْمَ هَاىِ حُزْنْ اَنْگِيز اَيَازِى ❋ مُرْدَهَارَا نَغْمَ هَاىِ اَزَلِى اَزْ حُزْنْ اَنْگِيزِ نَوَازِى ❋ رُوحَه مِى اۤيَدْ اَزُو زَمْزَمَهِٔ نَازُ و نِيَازِى ❋ قَلْب مِى خَوانَدْ اَزْ اِينْ اۤيَاتْهَا سِرِّ تَوْحِيدْ زِعُلُوِّ نَظْمِ اِعْجَازِى ❋ نَفْس مِى خَواهَدْ دَرْ اِينْ وَلْوَلَهَا، زَلْزَلَهَا ذَوْقِ بَاقِى دَرْ فَنَاىِ دُنْيَا بَازِى ❋ عَقْل مِى بِينَدْ اَزْ اِينْ زَمْزَمَهَا، دَمْدَمَهَا نَظْمِ خِلْقَتْ نَقْشِ حِكْمَتْ كَنْزِ رَازِى ❋ اۤرْزُو مِى دَارَدْ هَوَا اَزْ اِينْ هَمْهَمَهَا هَوْهَوَهَا مَرْگِ خُود دَرْ تَرْكِ اَذْوَاقِ مَجَازِى ❋ خَيَالْ بِينَدْ اَزْ اِينْ اَشْجَارْ مَلَائِكْ رَا جَسَدْ اۤمَدْ سَمَاوِى بَاهَزَارَانْ نَىْ ❋ اَزْ اِينْ نَيْهَا شُنِيدَتْ هُوشْ سِتَايِشْ هَاىِ ذَاتِ حَىْ ❋ وَرَقْهَا رَا زَبَانْ دَارَنْد هَمَه هُو هُو ذِكْرْ اۤرَنْد بَدَرْ مَعْنَاىِ حَىُّ حَىْ ❋ چُو لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ بَرَابَرْ مِى زَنَدْ هَرْ شَىْ ❋ دَمَادَمْ جُويَدَنْدْ يَا حَقْ سَرَاسَرْ گُويَدَنْدْ يَا حَىْ بَرَابَرْ مِى زَنَنْدْ اَللّٰهُ
306
فَيَا حَيُّ يَا قَيُّومُ بِحَقِّ اِسْمِ حَيِّ قَيُّومِ
حَيَاتِى دِهْ بَاِينْ قَلْبِ پَرِيشَانْ رَا اِسْتِقَامَتْ دِهْ بَاِينْ عَقْلِ مُشَوَّشْ رَا اۤمِينْ
Barla Yaylası, Tepelice’de; çam, katran, ardıç, karakavak meyvesi hakkında yazılan Fârisî beyitlerin mânâsı:
هَرْكَسْ بِتَمَاشَاگَهِ حُسْنَاتَه زِهَرْجَاىْ تَشْبِيهِ نِگَارَانْ بِجَمَالَاتَه دِنَازِنْ
Hâtırıma geldi, kalbim dahi ibret mânâlarını ifâde için şöyle ağladı:
Yani: Senin temâşâna, hüsnüne, herkes her yerden koşup gelmiş. Senin cemâlinle nâzdârlık ediyorlar.
يَا رَبْ هَرْ حَىْ بِتَمَاشَاگَهِ صُنْعِ تُو زِهَرْجَاىْ بَتَازِى
Her zîhayat senin temâşâna, san'atın olan zemin yüzüne her yerden çıkıp bakıyorlar.
زِنَشيِبُ اَزْ فِرَازِى مَانَنْدِ دَلَّالَانْ بِنِدَاءِ بِاۤوَازِى
Aşağıdan, yukarıdan dellâllar gibi çıkıp bağırıyorlar.
دَمْ دَمْ زِجَمَالِ نَقْشِ تُودَرْ رَقْص بَازِى
Senin cemâl‑i nakşından keyiflenip, o dellâl-misâl ağaçlar oynuyorlar.
307
زِكَمَالِ صُنْعِ تُو خُوشْ خُوشْ بِگَازِى
Senin kemâl‑i san'atından neş'elenip, güzel güzel sadâ veriyorlar.
زِشِيرِينِى اۤوَازِ خُودْ هَىْ هَىْ دِنَازِى
Güyâ sadâlarının tatlılığı, onları da neş'elendirip nâzenînâne bir nâz ettiriyor.
اَزْ وَىْ رَقْص اۤمَدْ جَذْبَه خَازِى
İşte ondandır ki; şu ağaçlar raksa gelmiş, cezbe istiyorlar.
اَزِ اِينْ اۤثَارِ رَحْمَتْ يَافْت هَرْ حَىْ دَرْسِ تَسْبِيحُ و نَمَازِى
Şu Rahmet‑i İlâhiye’nin âsârıyladır ki; her zîhayat, kendine mahsûs tesbih ve namazın dersini alıyorlar.
اِيسْتَادَسْت هَرْ يَكِى بَرْ سَنْگِ بَالَا سَرْفِرَازِى
Ders aldıktan sonra herbir ağaç, yüksek bir taş üstünde arşa başını kaldırıp durmuşlar.
دِرَازْ كَرْدَسْت دَسْتْهَا رَا بَدَرْگَاهِ اِلٰهِى هَمْ چُو شَهْبَازِى
Herbirisi yüzler ellerini Şehbâz‑ı Kalender gibi Dergâh‑ı İlâhî’ye uzatıp, muhteşem bir ibâdet vaziyetini almışlar.
بَجُنْبِيدَسْتْ زُلفْهَارَا بَشَوْقْ اَنْگِيزِ شَهْنَازِى
Oynattırıyorlar zülüfvâri küçük dallarını ve onunla temâşâ edenlere de latîf şevklerini ve ulvî zevklerini ihtar ediyorlar.
بَبَالَا مِى زَنَنْدْ اَزْ پَرْدَه هَاىِ هَاىِ هُوىِ عِشْقْ بَازِى
308
Aşkın “hây‑hûy” perdelerinden en hassas tellere, damarlara dokunuyor gibi sadâ veriyorlar.
مِى دِهَدْ هُوشَه گِيرِينْهَاىِ دِيرِينْهَاىِ زَوَالِى اَزْ حُبِّ مَجَازِى
Fikre şu vaziyetten şöyle bir mânâ geliyor: Mecâzî muhabbetlerin zevâl elemiyle gelen ağlayış, hem derinden derine hazîn bir enîni ihtar ediyorlar.
بَرْ سَرِ مَحْمُودْهَا نَغْمَ هَاىِ حُزْنْ اَنْگِيز اَيَازِى
Mahmud’ların, yani Sultan Mahmud gibi mahbûbundan ayrılmış bütün âşıkların başlarında, hüzün‑âlûd mahbûblarının nağmesinin tarzını işittiriyorlar.
مُرْدَهَارَا نَغْمَ هَاىِ اَزَلِى اَزْ حُزْنْ اَنْگِيزِ نَوَازِى
Dünyevî sadâların ve sözlerin dinlemesinden kesilmiş olan ölmüşlere; ezelî nağmeleri, hüzün‑engîz sadâları işittiriyor gibi bir vazifesi var görünüyorlar.
رُوحَه مِى اۤيَدْ اَزُو زَمْزَمَهِٔ نَازُ و نِيَازِى
Rûh ise, şu vaziyetten şöyle anladı ki; eşya, tesbihât ile Sâni'‑i Zülcelâl’in tecelliyât-ı esmâsına mukàbele edip bir nâz-niyâz zemzemesidir, geliyor.
قَلْب مِى خَوانَدْ اَزْ اِينْ اۤيَاتْهَا سِرِّ تَوْحِيدْ زِعُلُوِّ نَظْمِ اِعْجَازِى
Kalb ise, şu herbiri birer âyet‑i mücesseme hükmünde olan şu ağaçlardan sırr-ı tevhidi, bu i'câzın ulüvv-ü nazmından okuyor. Yani, hilkatlerinde o derece hàrika bir intizam, bir san'at, bir hikmet vardır ki; bütün esbâb-ı kâinât birer fâil-i muhtar farzedilse ve toplansalar taklid edemezler.
نَفْس مِى خَواهَدْ دَرْ اِينْ وَلْوَلَهَا، زَلْزَلَهَا ذَوْقِ بَاقِى دَرْ فَنَاىِ دُنْيَا بَازِى
309
Nefis ise, şu vaziyeti gördükçe bütün rû‑yi zemin, velvele-âlûd bir zelzele-i firâkta yuvarlanıyor gibi gördü. Bir zevk-i bâkî aradı; “Dünya‑perestliğin terkinde bulacaksın.” mânâsını aldı.
عَقْل مِى بِينَدْ اَزْ اِينْ زَمْزَمَهَا، دَمْدَمَهَانَظْمِ خِلْقَتْ نَقْشِ حِكْمَتْ كَنْزِ رَازِى
Akıl ise, şu zemzeme‑i hayvan ve eşcârdan ve demdeme-i nebât ve havadan gayet mânidâr bir intizam-ı hilkat, bir nakş-ı hikmet, bir hazine-i esrâr buluyor. Herşey, çok cihetlerle Sâni'-i Zülcelâl’i tesbih ettiğini anlıyor.
اۤرْزُو مِى دَارَدْ هَوَا اَزْ اِينْ هَمْهَمَهَا هَوْهَوَهَا مَرْگِ خُود دَرْ تَرْكِ اَذْوَاقِ مَجَازِى
Hevâ‑yı nefs ise, şu hemheme-i hava ve hevheve-i yapraktan, öyle bir lezzet alıyor ki, bütün ezvâk-ı mecâzîyi ona unutturup o hevâ-yı nefsin hayatı olan zevk-i mecâzîyi terketmekle, bu zevk-i hakikatte ölmek istiyor.
خَيَالْ بِينَدْ اَزْ اِينْ اَشْجَارْ مَلَائِكْ رَا جَسَدْ اۤمَدْ سَمَاوِى بَاهَزَارَانْ نَىْ
Hayâl ise, görüyor; güyâ şu ağaçların müekkel melâikeleri içlerine girip herbir dalında çok ney’ler takılan ağaçları cesed olarak giymişler. Güyâ Sultan‑ı Sermedî, binler ney sadâsıyla muhteşem bir resm-i küşâdda onlara, onları giydirmiş ki; o ağaçlar câmid, şuûrsuz cisim gibi değil, belki gayet şuûrkârâne mânidâr vaziyetleri gösteriyorlar.
اَزْ اِينْ نَيْهَا شُنِيدَتْ هُوشْ سِتَايِشْ هَاىِ ذَاتِ حَىْ
İşte o neyler semâvî, ulvî bir mûsikîden geliyor gibi sâfî ve müessirdirler. Fikir o ney’lerden, başta Mevlâna Celâleddin‑i Rûmî olarak bütün âşıkların işittikleri elemkârâne teşekkiyât-ı firâkı işitmiyor. Belki, Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’a karşı takdim edilen teşekkürât-ı Rahmâniye’yi ve Tahmîdât-ı Rabbâniye’yi işitiyor.
310
وَرَقْهَا رَا زَبَانْ دَارَنْد هَمَه هُو هُو ذِكْرْ اۤرَنْد بَدَرْ مَعْنَاىِ حَىُّ حَىْ
Mâdem ağaçlar birer cesed oldu. Bütün yapraklar dahi diller oldu. Demek herbiri, binler dilleri ile havanın dokunmasıyla “Hû Hû” zikrini tekrar ediyorlar. Hayatlarının tahiyyâtıyla Sâni'inin Hayy‑ı Kayyûm olduğunu ilân ediyorlar.
چُو لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ بَرَابَرْ مِى زَنَدْ هَرْ شَىْ
Çünkü; bütün eşya لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ deyip, kâinâtın azîm halka‑i zikrinde beraber zikrederek çalışıyorlar.
دَمَادَمْ جُويَدَنْدْ يَا حَقْ سَرَاسَرْ گُويَدَنْدْ يَا حَىْ بَرَابَرْ مِى زَنَنْدْ اَللّٰهُ
Vakit be‑vakit lisân-ı isti'dâd ile Cenâb-ı Hak’tan hukuk-u hayatını “Yâ Hak!” deyip hazine-i rahmetten istiyorlar. Baştan başa da hayata mazhariyetleri lisânıyla “Yâ Hayy!” ismini zikrediyorlar.
فَيَا حَيُّ يَا قَيُّومُ بِحَقِّ اِسْمِ حَيِّ قَيُّومِ
حَيَاتِى دِهْ بَاِينْ قَلْبِ پَرِيشَانْ رَا اِسْتِقَامَتْ دِهْ بَاِينْ عَقْلِ مُشَوَّشْ رَا اۤمِينْ